Tahkim Şartında "Kesinlik" İlkesi: Yargıtay HGK'dan Emsal Karar

Tahkim İradesinde Kesinlik İlkesi: Yargıtay HGK’dan "Patolojik" Tahkim Şartlarına İlişkin Emsal Karar

Milletlerarası ticari sözleşmelerde uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak tahkimin seçilmesi yaygın bir uygulamadır. Ancak tahkim şartının, devlet mahkemelerine yetki tanıyan diğer maddelerle birlikte düzenlenmesi, "tahkim iradesinin kesinliği" noktasında ciddi hukuki tartışmalara yol açabilmektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (HGK), 2024/653 E. ve 2025/584 K. sayılı güncel kararında; sözleşmede hem tahkim şartının hem de yabancı devlet mahkemelerinin yetkisinin düzenlendiği durumlarda tahkim şartının geçerliliğini tartışmış ve emsal niteliğinde bir sonuca varmıştır.

Uyuşmazlığın Özeti

Dava konusu olayda, taraflar arasında 1985 yılında imzalanan bir "Tek Satıcılık/Franchise Sözleşmesi" bulunmaktadır. Sözleşmede uyuşmazlıkların çözümü için birbirini takip eden iki farklı madde düzenlenmiştir:

1. Madde K (ii): Uyuşmazlıkların ICC (Milletlerarası Ticaret Odası) kuralları kapsamında Londra’da tahkim yoluyla kesin olarak çözümleneceği belirtilmiştir.

2. Madde L (ii): Hemen akabinde, tarafların İngiliz Mahkemelerinin "gayri münhasır yetkilerini" (non-exclusive jurisdiction) kabul ettikleri düzenlenmiştir.

Davacı taraf, bu çelişki nedeniyle tahkim şartının geçersiz olduğunu iddia ederek Türk Mahkemelerinde dava açmış; davalı taraf ise tahkim ilk itirazında bulunmuştur.

Yargıtay HGK’nın Değerlendirmesi: "Tahkim İradesi Şüphe Götürmemelidir"

Yerel Mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi, tahkim şartını geçerli kabul ederek davanın usulden reddine karar vermiştir. Ancak Yargıtay HGK, çoğunluk görüşüyle direnme kararını bozmuş ve tahkim şartının geçersiz olduğuna hükmetmiştir. Kararın temel gerekçeleri şu şekildedir:

1. Tahkim İstisnai Bir Yoldur

Genel yol devlet yargısıdır. Uyuşmazlığın devlet yargısı dışına çıkarılarak hakemlere bırakılması istisnai bir durumdur. Bu nedenle tarafların tahkim iradesi hiçbir tereddüde yer vermeyecek açıklıkta ve kesinlikte olmalıdır.

2.Tahkim Sözleşmesinin Varlığı "Hakimin Hukuku"na (Lex Fori) Göre Belirlenir

Kararda, tahkim şartının geçerliliğinin esasa uygulanacak hukuka (İngiliz Hukuku) göre değil, öncelikle tahkim iradesinin varlığı açısından davanın görüldüğü yer hukuku olan Türk Hukuku'na göre değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Türk hukukuna göre, "mevcut olmayan" bir iradenin geçerliliği tartışılamaz.

3. Çelişkili Hükümler İradeyi Sakatlar

Sözleşmede hem "tahkimin kesin çözüm yolu olduğu"nun belirtilmesi hem de "İngiliz mahkemelerinin gayri münhasır yetkisinin" kabul edilmesi, HGK tarafından bir belirsizlik olarak yorumlanmıştır.

HGK kararında şu tespitte bulunmuştur:

"Sözleşmenin K (ii) maddesinde tahkim yetkisi belirtildikten sonra buna ilaveten düzenlenen L (ii) maddesinde İngiliz mahkemelerinin de yetkili kılınması, tahkime yardımcı olarak mahkemenin yetkilendirildiği şeklinde bir açıklık içermemekle, taraflara devlet yargısı ile tahkim arasında seçenek tanınması şeklinde yoruma da müsaittir."

Bu durum, tarafların devlet yargısı yerine tahkimi tercih ettikleri iradesini şüpheden uzak şekilde ortaya koyamadıkları anlamına gelmektedir.

Sonuç ve Hukuki Çıkarım

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, tahkim şartının tereddüde yer bırakmayacak şekilde kesin ve açık olmadığı gerekçesiyle, davalının tahkim ilk itirazının kabul edilmesini hukuka aykırı bulmuştur.

Bu karar, sözleşme hazırlayan hukukçular ve tacirler için kritik bir uyarı niteliğindedir:

• Tahkim şartı yazılırken, devlet mahkemelerine yetki veren ifadelerden (yardımcı ve geçici hukuki korumalar hariç) kaçınılmalıdır.

• "Non-exclusive jurisdiction" (gayri münhasır yetki) gibi ibareler, tahkim şartını "patolojik" hale getirerek geçersiz kılabilir.

• Tahkim iradesi, "ya tahkim ya mahkeme" şeklinde seçimlilik arz etmemeli, münhasır bir çözüm yolu olarak düzenlenmelidir.

Karar Künyesi: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2024/653 E., 2025/584 K., 01.10.2025 Tarihli Karar.