Yabancı bir mahkemeden alınan kararın Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi için belirli tanıma ve tenfiz usullerinin işletilmesi gerekir. Bu usuller tamamlanmadıkça, Türkiye dışındaki bir mahkemenin verdiği karar, Türkiye sınırları içinde bağlayıcı hukuki gücü olmayan bir belgeden ibarettir.
Bu rehberde, yabancı mahkeme veya idari makam kararlarının Türk milletlerarası özel hukuku çerçevesinde Türkiye’de nasıl tanındığını ya da tenfiz edildiğini açıklıyoruz.
Tanıma Nedir?
Yabancı mahkeme kararının tanınması, maddi anlamda kesin hükmün sonuçlarının Türkiye’de de kazanılması demektir. Kısacası yabancı mahkeme kararı, tanınmasıyla birlikte kesin hüküm ve kesin delil etkisi kazanır.
Tenfiz Nedir?
Tenfiz bir adım daha ileri gider: Kararların icra edilebilirliğinin tanınmasıdır. Tenfiz, yabancı karara Türk mahkemesince verilmiş bir kararla aynı icra kabiliyetini kazandırır ve kararın yerine getirilmesi için devlet gücüne başvurulmasına imkân tanır (ör. alacağın tahsili, mallara haciz konulması).
Temel Fark: Tenfiz, Tanımayı da Kapsar
Tanıma, karara kesin hüküm ve kesin delil etkisi kazandırırken tenfiz buna icra kabiliyetini de ekler.
Not: Tenfizin kapsamı daha geniştir ve tanımayı doğal olarak içerir. Bununla birlikte tenfiz istenmeksizin yalnızca tanıma da talep edilebilir (ör. mal paylaşımı gerekmeyen boşanma kararlarında).
Tanıma veya Tenfiz Gerektiren Başlıca Kararlar
Farklı türdeki kararlar, niteliklerine göre farklı usullere tabidir:
Karar Türü Gerekli İşlem
Boşanma Tanıma
Soybağı / Evlat Edinme Tanıma
Nafaka Tenfiz
Velayet Tenfiz
Tazminatlar Tenfiz
Hakem Kararları Tenfiz
Ön Şartlar
Türk mahkemesine başvurulmadan önce yabancı kararın iki temel şartı taşıması gerekir:
1. Bağımsız Mahkemeler: Karar, yabancı bir devletin yargı veya idari makamlarınca verilmiş olmalıdır.
2. Kesinleşmiş Karar: Karar, o devletin hukukuna göre kesinleşmiş ve bağlayıcı olmalıdır (olağan kanun yollarına artık başvurulamamalıdır).
Nasıl Başvurulur: Usul
1. Görevli ve Yetkili Mahkeme
Kararda hukuki yararı bulunan herkes tenfiz talebinde bulunabilir. Başvuru asliye hukuk mahkemesine veya ilgili ihtisas mahkemesine (ör. aile mahkemesi) yapılır.
Yer: Yetkili mahkeme, karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesidir.
Yerleşim yeri yoksa: Başvuru, karşı tarafın sakin olduğu yer mahkemesine yapılabilir.
İkisi de yoksa: Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir.
2. Gerekli Belgeler
Talep dilekçeyle yapılır. Dilekçeye, karşı taraf sayısı kadar örnekle birlikte aşağıdaki belgeler eklenmelidir:
Kararın Aslı: Yabancı mahkeme kararının, o ülke makamlarınca usulen onaylanmış aslı.
Kesinleşme Belgesi: Kararın kesinleşmiş ve bağlayıcı hâle geldiğini gösteren, o ülke makamlarınca usulen onaylanmış yazı veya belge.
Onaylı Tercümeler: Yukarıdaki belgelerin tamamının noter veya konsolosluk onaylı Türkçe tercümeleri.
3. Kabul Şartları
Türk mahkemesi davayı esastan yeniden incelemez (révision au fond yasağı). Bunun yerine aşağıdaki şartların bulunup bulunmadığını denetler:
Karşılıklılık (Tenfiz İçin): Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma ya da o devlette Türk mahkemelerinin kararlarının tenfizini mümkün kılan fiilî bir uygulama veya kanun hükmü bulunmalıdır. (Not: Tanıma için karşılıklılık şartı aranmaz.)
Münhasır Yetki: Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmiş olmamalıdır (ör. Türkiye’deki taşınmazlara ilişkin ayni haklar).
Savunma Hakkı: Davalı, yabancı mahkemeye usulüne uygun olarak çağrılmış ve temsil edilmiş olmalıdır. Karar, savunma hakkı ihlal edilerek davalının yokluğunda verilmişse Türk mahkemesi, itiraz üzerine talebi reddedebilir.
Kamu Düzeni: Yabancı karar, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
4. Kararın Etkisi
İcra: Tenfizine karar verilen yabancı mahkeme kararları, Türk mahkemelerinin kararları gibi aynen icra olunur.
Geriye Etki: Kesin hüküm veya kesin delil etkisi, Türk mahkemesinin karar tarihinden değil, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren başlar.
Kısmi Tenfiz: Hâkim, tarafların talepleriyle bağlıdır; ancak kararın kısmen veya tamamen tenfizine karar verebilir.
Kanun Yolu
Tanıma veya tenfiz talebinin kabulüne ya da reddine ilişkin kararlar, genel hükümlere göre kanun yoluna tabidir.
Önemli: Kanun yoluna başvurulması, kararın yerine getirilmesini durdurur. Kanun yolu süreci sonuçlanmadan yabancı karar icra edilemez.